
Կարդալ ամբողջ նյութը
2003 թվականին Միչուրինսկի այգեգործության ինստիտուտի և Մենդելեևի անվան ՌՔՏՀ գիտնականները ստեղծեցին «Fitomag» տեխնոլոգիան՝ էթիլենի կենսասինթեզի արդյունավետ արգելակիչ պատրաստուկի հիմքով (գիտական անվանումը՝ 1-մեթիլցիկլոպրոպեն կամ 1-MCP)։
2005 թվականին մենք սկսեցինք աշխատել Ռուսաստանի առաջատար խնձորարտադրողների հետ և այս գործով զբաղվում ենք արդեն 12 տարի՝ տեխնոլոգիայի կատարելագործման մի քանի փուլ անցնելով։ Այժմ մեզ հետ աշխատում են բոլոր առաջատար այգեգործական համալիրները։ Մշակման ծավալը հասել է հարյուր հազարավոր տոննաների՝ Ռուսաստանում, ԱՊՀ-ում և այլ երկրներում։ Պատրաստուկը գրանցված է մասնավորապես Սերբիայում, Արգենտինայում և Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում։ Տեխնոլոգիան անընդհատ կատարելագործվում է։
«Fitomag» տեխնոլոգիայի էությունը հասունացման հորմոն էթիլենի սինթեզի արգելակումն է։ Պտուղների ընկալիչների էթիլենի մոլեկուլները փոխարինվում են մեր ակտիվ նյութի՝ 1-մեթիլցիկլոպրոպենի մոլեկուլով։ Այդպիսով հասունացումն արգելափակվում է՝ ամրագրելով հասունության աստիճանը։ Ազդեցությունը կենսաբանական մակարդակում է։ Պտուղները մշակվում են ցածր խտությամբ գազային նյութով։ Որոշակի պայմանների պահպանմամբ մշակված մրգերի ու բանջարեղենի ժամկետն աճում է առանց որակի որևէ կորստի։
- Ո՞ր բանջարեղենի և մրգերի համար է հարմար «Fitomag» տեխնոլոգիան։
Սովորաբար՝ կլիմակտերիկների՝ խնձոր, տանձ, սալոր, դեղձ, ծիրան։ Արևադարձային մրգերից կիրառվում է կիվիի համար։ Բանջարեղենից մշակվում են լոլիկը, վարունգը, դդմիկը և կանաչեղենի որոշ տեսակներ։ Առավել մեծ ազդեցությունը դիտվում է հենց խնձորի, տանձի, սալորի, դեղձի և ծիրանի վրա։
- Որքա՞ն կարելի է երկարացնել խնձորի պահպանման ժամկետը «Fitomag»-ի ճիշտ դեղաչափով։
Եթե պտուղը ճիշտ է աճեցվել, քաղվել լրիվ հասունությամբ և ընտրվել են օպտիմալ պայմաններ, սովորական մթնոլորտում ժամկետը կարելի է մեծացնել 2 անգամ։ Ավելի մեծ ազդեցություն է տալիս Fitomag-ի համակցումը РГС-ի հետ։ Կարգավորվող միջավայրն ինքնին երկարացնում է ժամկետը, իսկ էթիլենարգելակիչի հետ պտուղը պահպանում է սպառողական հատկությունները նաև խցերից հանելուց հետո։
- Իսկ որքա՞ն կարելի է պահպանել, օրինակ, տանձը կամ կորիզավորները։
Ամեն ինչ կախված է սկզբնական վիճակից։ Օպտիմալ պայմաններում ժամկետը երկարում է մինչև 3 ամիս։ Մեզ հետ համագործակցող որոշ խոշոր տնտեսություններում, օրինակ՝ «Սադ-Գիգանտ» և «Ղրիմի մրգային ընկերություն», կորիզավորները պահվել են մինչև դեկտեմբեր։ Սակայն ընդգծում եմ՝ դա ամբողջությամբ կախված է պտուղների սկզբնական որակից։
- Ո՞ր պայմաններն են օպտիմալ լավագույն արդյունքի համար։
«Fitomag»-ը ցանկացած արտադրանքի աճեցման ու մշակման շղթայի վերջում է, ուստի մեր հաջողությունը մեծապես կախված է նախորդ աշխատանքից։ Մենք ամրագրում ենք մրգերում կամ բանջարեղենում եղածը՝ չենք բարելավում որակը։ Օրինակ՝ ջերմոցների դեպքում լավ արդյունքի մեջ 95%-ով վստահ ենք. փակ գրունտի բանջարեղենն ի սկզբանե աճեցվել է բոլոր չափանիշներով։ Բաց գրունտի դեպքում ազդեցություն չենք երաշխավորում, քանի որ չենք կարող վերահսկել աճեցման ագրոտեխնիկան։ Տեխնոլոգիան ավելի հարմար է ջերմոցային վարունգի և լոլիկի համար։
- Ինչպե՞ս է տեխնոլոգիան աշխատում լոլիկի և վարունգի վրա։
Լոլիկի որոշ սորտերի պահպանման ժամկետն աճում է մինչև երկու ամիս։ Վարունգի դեպքում պետք է նշել հարավային շրջաններից հյուսիսայիններ փոխադրելիս կորուստների նվազագույնացումը։ Մշակված վարունգները փոխադրվում են սառնարանային ավտոմեքենաներով։ Հաճախորդների վիճակագրությունը հաստատում է լավ արդյունքները։
- Պե՞տք է նախապատրաստական աշխատանք կատարել «Fitomag»-ով մշակելուց առաջ։
Հաճախորդների հետ աշխատում ենք այգիների ծաղկումից սկսած։ Ծառայությունները ներառում են ագրոնոմների և տեխնոլոգների խորհրդատվություն. նրանք ըստ սորտերի որոշում են բերքատվությունն ու քաղի հասունությունը։ Մասնագետներն օգնում են կազմել պահպանման դնելու սխեման և մասնակցում հավաքին։ Բերքահավաքից ու պահպանման դնելուց հետո կատարվում են անալիզներ, կազմվում է հասունության սխեմա ըստ խցերի և կատարվում մշակում։
- Տալի՞ս եք ջերմաստիճանի և պահպանման կազմակերպման խորհուրդներ։
Սա պատվիրատուի հետ մեր աշխատանքի հիմքն է։ Յուրաքանչյուր խմբաքանակի համար մշակում ենք խորհուրդներ՝ ինչպես պահել, երբ քաղել ու դնել պահպանման, ուր տեղափոխել, սառեցման ինչ համակարգ կիրառել, ինչ տևողություն սահմանել սառեցման և գազային ռեժիմի անցման համար և այլն։ Սա մանրակրկիտ ու ստեղծագործ աշխատանք է յուրաքանչյուր ձեռնարկության, հատկապես «Սադ-Գիգանտ», «Ագրոնոմ սադ», «Հոկտեմբերի 15-ամյակ» խոշորների համար։ Մեր մասնագետներն օգնում են նման համալիրներին։
- Ինչպե՞ս է ընթանում բուն մշակման գործընթացը։
Կիրառման համար օգտագործվում է հատուկ խառնող սարքավորում։ Ձեռնարկության պայմաններից կախված՝ այն աշխատում է ցանցից կամ մարտկոցից։ Սարքը ջրում լուծում է «Fitomag»-ի որոշակի դեղաչափ, ապա տեղադրվում է հերմետիկ խցում մեկ օրով։ Մեկ օր անց սարքավորումն անջատվում է, խուցը՝ օդափոխվում։
- Քանի՞ անգամ է պետք կատարել այս ընթացակարգը։
Մեկ անգամ։ Մեկանգամյա կիրառմամբ պտուղներն արդեն պաշտպանված են։ Դրանք կարելի է փոխադրել, տեղափոխել այլ խցեր, բեռնել սառնարանային ավտոմեքենաներ և անհրաժեշտության դեպքում տեսակավորել։
- Ինչպե՞ս է որոշվում դեղաչափը։
Սա ընկերության նոու-հաուն է։ Դեղաչափերի համակարգը մշակվել է տարբեր սորտերի արձագանքի բազմամյա գործնական ուսումնասիրությամբ։ Դեղաչափը հաշվարկվում է բազմաթիվ գործոններով՝ սորտ, հասունության աստիճան, ջերմաստիճան, խոնավություն։ Յուրաքանչյուր խմբաքանակ ունի իր դեղաչափը։
- Որքանո՞վ է անվտանգ «Fitomag»-ի կիրառումը։
Պատրաստուկը բացարձակ անվտանգ է արտադրության, պահպանման, կիրառման և սպառման փուլերում։ Միշտ նույն պատմությունն եմ պատմում։ Ուկրաինայում հոկտեմբերին մշակեցինք Գոլդեն Դելիշես խնձորի 3 խուց։ Մայիսի վերջին ավելի քան 200 մասնակցով համաժողով հրավիրեցինք և բացեցինք պահեստը։ Ներսում տեսանք հյութալի, պինդ խնձորներ՝ հյութը կաթկթում էր, կարծես հենց նոր քաղած լինեին։ Խորամանկ ուկրաինացի տղամարդիկ խնդրեցին. «Խնդրում ենք՝ մի խնձոր կեր»։ Այդ օրվանից պահեստային համալիրներում մեր բոլոր միջոցառումներին ես միշտ ուտում եմ մեր պատրաստուկով մշակված արտադրանքը։
- Անվտանգության փորձարկումներ կատարվե՞լ են։
Իհարկե։ Սկզբից «Fitomag»-ը գրանցեցինք որպես թունաքիմիկատ։ Այդ դասակարգմամբ նյութն անցնում է թունավորության առավելագույն թվով ստուգումներ։ Գիտակցաբար ընտրեցինք այդ ուղին՝ սպառողների անվտանգության բոլոր հարցերը փակելու համար։
- Որքա՞ն տևեցին հետազոտությունները։
Ամբողջ գործընթացը տևեց գրեթե երեք տարի։ Ուսումնասիրվեցին բոլոր թունաբանական և քիմիական հատկությունները։ Մասնավորապես որոշում էինք խտության նվազագույն գերազանցումը, որի դեպքում գրանցվում են մնացորդներ՝ անընդհատ մեծացնելով աշխատանքային դեղաչափը։ Պարզվեց, որ մնացորդներ հայտնաբերվում են դեղաչափի 5 000 անգամ գերազանցման դեպքում։ 3 000-4 000 անգամ գերազանցման դեպքում մշակված պտուղներում ակտիվ նյութի հետքեր չհայտնաբերվեցին։ Պատրաստուկը մարդու համար բացարձակ անվնաս է։
Աղբյուր՝ FruitNews
