
Толық материалды оқу
2003 жылы Мичуринск бау-бақша институты мен Менделеев атындағы РХТУ ғалымдары «Fitomag» технологиясын жасады. Ол тиімді препарат — этилен биосинтезінің тежегішіне (ғылыми атауы 1-метилциклопропен немесе 1-MCP) негізделген.
2005 жылы біз Ресейдегі жетекші алма өндірушілермен жұмыс бастадық, бұл жұмысты 12 жыл жүргізіп, технологиямызды жетілдірудің бірнеше сатысынан өттік. Қазір барлық жетекші бау-бақша кешені бізбен жұмыс істейді. Өңдеу көлемі Ресей мен ТМД-да ғана емес, басқа елдерде де жүздеген мың тоннаға жетті. Атап айтқанда, препарат Сербияда, Аргентинада, ОАР-да тіркелген. Технология үздіксіз жетілдіріледі.
«Fitomag» технологиясының мәні — пісу гормоны этиленнің синтезін тежеу. Жеміс рецепторларындағы этилен молекулалары біздің белсенді зат — 1-метилциклопропен молекуласымен алмастырылады. Бұл жемістің пісуін бұғаттап, жетілу дәрежесін бекітеді. Осылайша әсер биологиялық деңгейде жүреді. Жемістер төмен концентрациялы газбен өңделеді. Белгілі шарттар сақталғанда өңделген жемістер мен көкөністердің сақтау мерзімі сапа жоғалтпай ұзарады.
- «Fitomag» технологиясы қандай көкөністер мен жемістерге жарайды?
Әдетте бұлар климактериялық өнімдер: алма, алмұрт, алхоры, шабдалы, өрік. Тропикалық жемістерден киви өңделеді. Көкөністерден қызанақ, қияр, кәді және көктің кей түрі өңделеді. Ең үлкен әсер дәл алмада, алмұртта, алхорыда, шабдалыда және өрікте байқалады.
- «Fitomag» дұрыс мөлшерлемеде қолданылса, алманың сақтау мерзімін қаншаға ұзартуға болады?
Жеміс дұрыс өсіріліп, толық жетілген күйінде жиналса және оңтайлы сақтау жағдайлары таңдалса, кәдімгі атмосферадағы мерзімді 2 есе ұзартуға болады. «Fitomag»-ты РГО-мен біріктіру үлкенірек әсер береді. Реттелетін орта жүйесінің өзі мерзімді ұзартады, ал этилен тежегішімен бірге жеміс камерадан шығарылғаннан кейін де тұтынушылық қасиеттерін сақтайды.
- Мысалы, алмұрт пен сүйекті жемістерді қанша сақтауға болады?
Барлығы өнімнің бастапқы күйіне байланысты. Оңтайлы жағдайда сақтау мерзімі 3 айға дейін ұзарады. Бізбен жұмыс істейтін «Сад-Гигант» немесе «Крымская фруктовая компания» сияқты кей ірі шаруашылықта сүйекті жемістер желтоқсанға дейін сақталған. Бірақ бұл толығымен бастапқы сапаға тәуелді екенін баса айтамын.
- Ең жақсы нәтиже үшін қандай жағдайлар оңтайлы саналады?
«Fitomag» кез келген өнімді өсіру және өңдеу тізбегінің соңында тұрады, сондықтан жетістігіміз бұған дейінгі жұмысқа едәуір байланысты. Біз жеміс-көкөністегі бар қасиетті бекітеміз, сапасын жақсартпаймыз. Мысалы, жылыжайлармен жұмыс істегенде жақсы нәтижеге 95% сенімдіміз. Қорғалған топырақтағы көкөністер басынан барлық стандарт сақталып өсірілген. Ашық топырақ өнімдерімен жұмыс істегенде өсірудегі агротехниканы бақылай алмайтындықтан әсерге кепіл бермейміз. Технология жылыжай қияры мен қызанағына көбірек сай.
- Технология қызанақ пен қиярда нақты қалай жұмыс істейді?
Қызанақтың кей сорттарында сақтау мерзімі екі айға дейін артады, ал қиярда оңтүстік аймақтан солтүстікке тасымалдаудағы шығын азаяды. Өңделген қияр авторефрижераторларда тасымалданады. Клиенттеріміздің статистикасы жақсы нәтижені растайды.
- «Fitomag»-пен өңдеу алдында дайындық керек пе?
Клиенттермен бақ гүлдеген кезден жұмыс бастаймыз. Қызмет кешеніне өнімділік пен сорттар бойынша жинау жетілуін анықтайтын агрономдар мен технологтардың кеңесі кіреді. Мамандар сақтауға қою сызбасын жасауға көмектесіп, жеміс жинауға қатысады. Өнім жиналып, қойылғаннан кейін талдаулар жасалады, камералар бойынша жетілу сызбасы құрылады және өңдеу жүргізіледі.
- Температура белгілеу және сақтауды ұйымдастыру бойынша ұсыныс бересіздер ме?
Бұл — тапсырыс берушімен жұмысымыздың негізі. Әр партияға ұсыныстар тізімін жасаймыз: қалай сақтау, қашан жинау, қашан қою, қайда тасымалдау, қандай салқындату жүйесі, салқындату уақыты, газ режиміне шығу уақыты және т.б. Бұл әр кәсіпорынға, әсіресе «Сад-Гигант», «Агроном сад», «15 лет октября» сияқты ірілерге өте мұқият әрі шығармашылық жұмыс. Мамандарымыз осындай кешендерге көмектеседі.
- Препаратпен өңдеудің өзі қалай өтеді?
Арнайы жабдық — араластырғыш құрылғы қолданылады. Кәсіпорын жағдайына қарай ол электр желісінен де, аккумулятордан да жұмыс істейді. Құрылғы «Fitomag»-тың белгілі дозасын суда ерітеді, содан кейін аппарат герметикалық камераға бір тәулікке қойылады. Бір тәуліктен кейін жабдық өшіріліп, камера желдетіледі.
- Бұл рәсімді неше рет жасау керек?
Бір рет. Бір рет қолданғаннан кейін жемістер қорғалады. Оларды тасымалдауға, басқа камераға ауыстыруға, авторефрижераторға тиеуге, қажет болса сұрыптауға болады.
- Препарат мөлшерлемесі қалай анықталады?
Бұл — компанияның ноу-хауы. Мөлшерлеу жүйесі әртүрлі сорттардың препаратқа реакциясын көпжылдық практикалық зерттеу негізінде әзірленді. Доза көптеген факторға: сортқа, жетілу дәрежесіне, температураға, ылғалдылыққа қарай есептеледі. Әр нақты партияның мөлшерлемесі өз алдына.
- «Fitomag» қолдану қаншалықты қауіпсіз?
Препарат өндіріс, сақтау, қолдану және тұтыну кезеңдерінің бәрінде толық қауіпсіз. Мен үнемі бір оқиғаны айтамын. Украинада қазанда Голден Делишес алмасы бар 3 камераны өңдедік. Мамыр соңында 200-ден астам адам келген конференция ұйымдастырып, қойманы аштық. Ішінде жаңа жұлғандай шырыны тамған шырынды, қатты алманы көрдік. Қу украин ерлері: «Алма жеп көріңізші», — деді. Содан бері сақтау кешендеріндегі барлық іс-шарамызда өз препаратымызбен өңделген өнімді үнемі жеймін.
- Препарат қауіпсіздікке сыналды ма?
Әрине. Ең басында «Fitomag»-ты пестицид ретінде тіркедік. Зат пестицид деп жіктелсе, уыттылыққа тексерулердің ең көп санынан өтеді. Тұтынушылардың қауіпсіздікке қатысты барлық сұрағын шешу үшін осы жолды саналы таңдадық.
- Зерттеулер қанша уақыт жүргізілді?
Бүкіл процесс шамамен үш жыл алды. Осы уақытта барлық токсикологиялық және химиялық қасиет зерттелді. Атап айтқанда, препарат қалдығы анықталатын концентрацияның ең аз асуын іздедік. Ол үшін жұмыс дозасы үнемі арттырылды. Соңында қалдықтар өңдеуден кейін жұмыс дозасы 5 000 есе асқанда анықталатынын таптық. Жұмыс концентрациясы 3 000-4 000 есе асқанда өңделген жемістерде белсенді зат ізі табылмады. Препарат адамға толық зиянсыз.
Дереккөз: FruitNews
