
Կարդալ ամբողջ նյութը
Պտուղների պահպանման մի քանի տեխնոլոգիա կա։ Ներկայում համաշխարհային պրակտիկայում հիմնականը թթվածնի գերճածր պարունակությամբ կարգավորվող մթնոլորտն է։
- բնական սառեցում,
- արհեստական սառեցում,
- փոփոխված մթնոլորտ՝ թթվածնի 13-19% պարունակությամբ (կազմը կախված է սորտի գենոտիպից, թաղանթի հատկություններից և այլն),
- ստանդարտ կարգավորվող մթնոլորտ՝ թթվածնի 1,5-2,5% պարունակությամբ,
- կարգավորվող մթնոլորտ՝ թթվածնի գերճածր՝ 0,8-1,2% պարունակությամբ,
- դինամիկ կարգավորվող մթնոլորտ՝ թթվածնի 0,4-0,6% պարունակությամբ։
Ներկայում համաշխարհային պրակտիկայում պտուղների պահպանման հիմնական տեխնոլոգիան թթվածնի գերճածր պարունակությամբ կարգավորվող մթնոլորտն է։ Ռուսաստանում առավել տարածվածը դեռ արհեստական սառեցումն է, իսկ առաջատար տնտեսություններում ներդրվում են կարգավորվող մթնոլորտը և դրա՝ թթվածնի գերճածր պարունակությամբ տարբերակը։
Մրգերի և բանջարեղենի հիվանդությունների ու որակի նվազման հիմնական պատճառը պտուղների ներսում և շրջակա միջավայրում էթիլենի ավելցուկային կուտակումն է։ Էթիլենը սինթեզվում է պտուղներում (էնդոգեն) կամ գալիս է միջավայրից (էկզոգեն)։ Նույնիսկ չափազանց ցածր խտություններով այս գազը ակտիվացնում է հասունացումը, գերհասունացումն ու ծերացումը՝ առաջացնելով որակի կորուստ և բազմաթիվ ֆիզիոլոգիական ու սնկային հիվանդություններ։
Էթիլենի ամենաարդյունավետ արգելակումը կատարվում է դինամիկ կարգավորվող մթնոլորտում։ Սակայն տեխնոլոգիան հատուկ պահանջներ է ներկայացնում խցերի հերմետիկությանը, մթնոլորտի տրված պարամետրերի ստեղծման ու պահպանման սարքավորումներին, տեխնիկական անձնակազմի որակավորմանը, պտուղների որակին և ֆիզիոլոգիական միատարրությանը՝ մեծացնելով ծախսերը։
Էթիլենի արգելակիչ 1-մեթիլցիկլոպրոպեն (1-MCP) միացությունն առաջին անգամ սինթեզել են ԱՄՆ Հյուսիսային Կարոլինայի պետական համալսարանի գիտնականները։ Դրանով հետբերքահավաքային մշակումը զգալի դանդաղեցնում է հասունացումն ու ծերացումը, նվազեցնում կորուստները և պահպանում որակը։
Դ. Ի. Մենդելեևի անվան ռուսական քիմիական տեխնոլոգիական համալսարանի գիտնականները սինթեզել են հայրենական համարժեքը՝ Fitomag պատրաստուկը, իսկ Ի. Վ. Միչուրինի անվան այգեգործության համառուսաստանյան ԳՀԻ-ում մշակվել է դրա կիրառումը տարբեր պահպանման տեխնոլոգիաներում։ Պատրաստուկը գրանցվել և թույլատրվել է գործնական կիրառման Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Մոլդովայում և Բելառուսում։
Էթիլենարգելակիչի ազդեցության մեխանիզմը հետևյալն է. մշակումից հետո 1-MCP ակտիվ նյութի մոլեկուլներն ամուր միանում են բջջաթաղանթի էթիլենի ընկալիչներին՝ զբաղեցնելով դրա տեղը։ Ուստի էթիլենն այլևս չի կարող միանալ ընկալիչներին և առաջացնել պտուղների հասունացումն ու ծերացումը արագացնող ակտիվ համալիրներ։
Fitomag-ի հետ համատեղ պահպանման տեխնոլոգիաների նկարագրությանը կարելի է մանրամասն ծանոթանալ Ի. Վ. Միչուրինի անվան այգեգործության համառուսաստանյան գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտնականների «Պտուղների պահպանման նորարարական տեխնոլոգիաների մշակման և ներդրման հետազոտությունների հիմնական արդյունքները» հոդվածում։
