ՄիչԳԱՀ-Ի ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ, № 2, 2010
ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ԵՎ ՎԵՐԱՄՇԱԿՄԱՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱ
ՀՏԴ 635.64-156:631.811.4:664
ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ՍԵՎԱՀՈՂԱՅԻՆ ԳՈՏՈՒ (ЦЧЗ) ԲԱՑ ԳՐՈՒՆՏՈՒՄ ԱՃԵՑՎԱԾ ԼՈԼԻԿԻ ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄ
«Ի. Վ. Միչուրինի անվան այգեգործության համառուսաստանյան գիտահետազոտական ինստիտուտ» պետական գիտական հաստատություն, ք. Միչուրինսկ, Ռուսաստան
«Բանջարաբուծության համառուսաստանյան գիտահետազոտական ինստիտուտ» պետական գիտական հաստատություն, գ. Վերեյա, Մոսկվայի մարզ, Ռուսաստան
«Միչուրինսկի պետական ագրարային համալսարան» բարձրագույն մասնագիտական կրթության դաշնային պետական ուսումնական հաստատություն, ք. Միչուրինսկ, Ռուսաստան
Բանալի բառեր՝ լոլիկ, դանդաղ հասունացման rin գեն, արտարմատային սնուցումներ, կալցիում, մեթիլցիկլոպրոպեն։
Բանալի բառեր՝ լոլիկ, երկարաձգված հասունացման rin գեն, արտարմատային կիրառում, կալցիում, 1-մեթիլցիկլոպրոպեն։
Լոլիկի պտուղներն ավանդաբար համարվում են ցածր պահպանունակությամբ արտադրանք, ուստի բաց գրունտում աճեցված լոլիկի սպառման շրջանը համընկնում է դաշտում հասունացման շրջանին։ Աճեցման առկա տեխնոլոգիաներով հայրենական արտադրողները կարող են շուկան ապահովել բաց գրունտի թարմ պտուղներով տարեկան ընդամենը 1,5-2,5 ամիս։ Սեզոնից դուրս շուկա է հասնում սննդային և համային առումով պակաս արժեքավոր՝ պաշտպանված գրունտի տարբեր կառույցներում աճեցված ներմուծված կամ հայրենական արտադրանք։ Ներկայում բաց գրունտի թարմ լոլիկի սպառման շրջանը երկարացնելու համար առավել նպատակահարմար է կիրառել պտուղների հասունացման և պահպանման ժամկետները երկարացնող մեթոդներ։ Լոլիկի պահպանման արդյունավետությունը բարձրացնելու համար առաջարկվում են բավական շատ տարբեր միջոցներ ու եղանակներ։
Ամենատարածված և արդյունավետ եղանակներից մեկը սելեկցիոն-գենետիկականն է։ Այն նախատեսում է սովորական գենոտիպով լավագույն սորտերի և պտուղների դանդաղ հասունացման գեներ ունեցող գծերի (rin, nor, alc և այլն) խաչասերումից ստացված հետերոզիգոտ հիբրիդների օգտագործում։ Խաչասերումներից ստացված հետերոզիգոտ հիբրիդներն ունեն շնչառության նվազած ինտենսիվություն, էթիլենի սինթեզի ցածր մակարդակ, պոլիգալակտուրոնազների և պեկտինէսթերազի ցածր ակտիվություն ու պեկտինային նյութերի և կալցիումի համեմատաբար բարձր պարունակություն։ Այս հատկությունների շնորհիվ հետերոզիգոտ հիբրիդների պտուղներն ավելի լավ են պահպանվում և սովորական սորտերից ավելի երկար մնում պինդ, ինչը շատ կարևոր է պահպանման, փոխադրման և վաճառքի ընթացքում [5]։ Վերջին տասնամյակներում ստեղծվել են պաշտպանված գրունտում աճեցնելու բազմաթիվ հայրենական և արտասահմանյան հիբրիդներ (հիմնականում nor/+ և rin/+) [6]։ Բաց գրունտում աճեցնելու համար դանդաղ հասունացման գենով հայրենական սելեկցիայի հետերոզիգոտ հիբրիդներ դեռ չեն ստացվել։ Այդ հիբրիդների հիմնական թերություններն են կեղևի մեծ հաստությունն ու ամրությունը, ճաքելու հակումը և ոչ բավական բարձր համային որակը։
Պահպանունակության բարձրացման մեկ այլ բավական տարածված և արդյունավետ եղանակ է տարբեր միջոցներով պտուղներում կալցիումի խտության ավելացումը [1]։
