← Դեպի նյութեր

Բաց գրունտում աճեցված լոլիկի պտուղների պահպանունակության բարձրացում

Լոլիկի պտուղներն ավանդաբար համարվում են վատ պահպանվող արտադրանք, ուստի բաց գրունտի լոլիկի սպառման շրջանը համընկնում է հասունացման շրջանին…

Բաց գրունտում աճեցված լոլիկի պտուղների պահպանունակության բարձրացում
Կարդալ ամբողջ նյութը

Լոլիկի պտուղներն ավանդաբար համարվում են վատ պահպանվող արտադրանք, ուստի բաց գրունտում աճեցված պտուղների սպառման շրջանը համընկնում է դաշտում հասունացման շրջանին։ 

Աճեցման առկա տեխնոլոգիաներով հայրենական արտադրողները կարող են շուկան ապահովել բաց գրունտի թարմ պտուղներով տարեկան ընդամենը 1,5-2,5 ամիս։

Սեզոնից դուրս շուկա է հասնում սննդային և համային առումով պակաս արժեքավոր ներմուծված կամ հայրենական արտադրանք՝ աճեցված պաշտպանված գրունտի տարբեր կառույցներում։ Բաց գրունտի թարմ լոլիկի սպառման շրջանը երկարացնելու համար ներկայում առավել նպատակահարմար է կիրառել պտուղների հասունացման և պահպանման ժամկետներն ավելացնող մեթոդներ։ Լոլիկի պահպանման արդյունավետության բարձրացման համար առաջարկվում են բազմաթիվ եղանակներ ու միջոցներ։ 

Առավել տարածված և արդյունավետ եղանակներից մեկը սելեկցիոն-գենետիկականն է։ Այն նախատեսում է սովորական գենոտիպով լավագույն սորտերի և պտուղների դանդաղ հասունացման գեներ ունեցող գծերի (rin, nor, alc և այլն) խաչասերումից ստացված հետերոզիգոտ հիբրիդների օգտագործում։ Այդ հիբրիդներն ունեն շնչառության ցածր ինտենսիվություն, էթիլենի սինթեզի, պոլիգալակտուրոնազների ու պեկտինէսթերազի ցածր ակտիվություն, պեկտինային նյութերի և կալցիումի համեմատաբար բարձր պարունակություն։ Այս հատկությունների շնորհիվ դրանց պտուղներն ավելի լավ են պահպանվում և սովորական սորտերից ավելի երկար մնում պինդ, ինչը կարևոր է պահպանման, փոխադրման և վաճառքի ընթացքում։ Վերջին տասնամյակներում ստեղծվել են պաշտպանված գրունտի բազմաթիվ հայրենական և արտասահմանյան հիբրիդներ (հիմնականում nor/+ և rin/+)։ Բաց գրունտում աճեցնելու համար դանդաղ հասունացման գենով հայրենական սելեկցիայի հետերոզիգոտ հիբրիդներ դեռ չեն ստացվել։

Այս հիբրիդների հիմնական թերություններն են կեղևի մեծ հաստությունն ու ամրությունը, ճաքելու հակումը և ոչ բավական բարձր համային որակը։ Պահպանունակության բարձրացման մեկ այլ տարածված ու արդյունավետ եղանակ է պտուղներում կալցիումի խտության ավելացումը տարբեր միջոցներով։

Կալցիումը, մտնելով բջջապատերի միջին թիթեղիկի կազմի մեջ, մեծացնում է դրանց ամրությունը, զսպում քայքայումը, դանդաղեցնում հասունացումն ու ծերացումը, բարձրացնում հիվանդությունների նկատմամբ դիմադրությունը և երկարացնում արդյունավետ պահպանումը։ Որպես քիմիական տարր՝ կալցիումը հողում դանդաղ է տեղաշարժվում և արմատային համակարգով թույլ է յուրացվում, ուստի առավել արդյունավետ են արտարմատային սնուցումները։ Կալցիումով բույսերի գրեթե անսահմանափակ արտարմատային սնուցումը հնարավոր դարձավ իտալական «Վալագրո» ընկերության՝ օրգանական խելատագոյացուցիչ LPCA-ի (լիգնինպոլիկարբօքսիլաթթու) հիմքով նոր պատրաստուկների ստեղծմամբ։ Լիովին անվնաս և տեխնոլոգիապես հարմար «Կալբիտ C» և «Բրեքսիլ» պատրաստուկներում բարձր ամրության մետաղօրգանական համալիրները՝ խելատները, կալցիումը պարունակում են հեշտ յուրացվող ձևով, բացառում են չլուծվող նստվածքի առաջացումը և կարող են խառնվել պաշտպանության համար կիրառվող ցանկացած թունաքիմիկատի հետ։ Վերջին տարիներին լավ արդյունք է տվել կլիմակտերիկ պտուղների պահպանունակության բարձրացումը՝ 1-մեթիլցիկլոպրոպեն (1-MCP) պարունակող պատրաստուկներով մշակմամբ։ «Fitomag»-ը անդարձելիորեն ազդում է էթիլենի ընդունիչի վրա, արգելակում է էնդոգեն և էկզոգեն էթիլենը, անվտանգ է մարդու համար և մշակումից հետո չի մնում պտուղներում։ Ի. Վ. Միչուրինի անվան այգեգործության համառուսաստանյան ԳՀԻ-ի հետազոտությունները ցույց են տվել խնձորի և տանձի մշակման բարձր արդյունավետություն թե՛ պահպանման, թե՛ սպառողին հասցնելու փուլում։ Էթիլենարգելակիչի արդյունավետությունը լոլիկի պահպանման ժամանակ բավարար չափով ուսումնասիրված չէ։

Հայտնի է, որ պահպանման ընթացքում պտուղների կորուստները բաղկացած են զանգվածի բնական կորստից և հիվանդությունների պատճառով խոտանումից։ Հետազոտությունները ցույց տվեցին ուսումնասիրված սորտանմուշների պահպանունակության տարբերությունները։ Սորտի գենոտիպն էապես ազդեց թե՛ բնական կորստի, թե՛ հիվանդություններից խոտանման վրա։ «Fitomag»-ով մշակումը ամենաարդյունավետ միջոցն էր ինչպես բնական կորստի նվազեցման, այնպես էլ պահպանման ընթացքում հիվանդություններից պաշտպանության համար։

Դեպի նյութեր