
Толық материалды оқу
Қызанақ жемістері дәстүрлі түрде сақталғыштығы төмен өнім деп саналады, сондықтан ашық топырақта өсірілген қызанақты тұтыну кезеңі оның егістікте пісу кезеңіне сәйкес келеді.
Қолданыстағы өсіру технологиялары бойынша отандық өндірушілер нарықты ашық топырақтың балғын жемістерімен жылына небәрі 1,5-2,5 ай қамтамасыз ете алады.
Маусымнан тыс уақытта нарыққа қорғалған топырақтың әртүрлі құрылыстарында өсірілген, тағамдық және дәмдік құндылығы төменірек импорттық немесе отандық өнім түседі. Қазір ашық топырақта өсірілген балғын қызанақты тұтыну кезеңін ұзарту үшін жемістің пісу және сақтау мерзімін ұзартатын әдістерді қолдану аса орынды. Қызанақты сақтау тиімділігін арттыруға көптеген түрлі тәсілдер мен әдістер ұсынылады.
Ең кең таралған және тиімді тәсілдердің бірі — селекциялық-генетикалық әдіс. Ол қалыпты генотипті үздік сорттарды жемісі баяу пісу гендері бар желілермен (гiп, пог, alc және т.б.) будандастырудан алынған гетерозиготалы будандарды пайдалануды көздейді. Бұл будандарда тыныс алу қарқындылығы, этилен синтезі, полигалактуроназалар мен пектинэстеразаның белсенділігі төмен, пектинді заттар мен кальций мөлшері салыстырмалы жоғары. Осы қасиеттердің арқасында гетерозиготалы будандардың жемістері жақсырақ сақталып, кәдімгі сорттардан ұзағырақ тығыз күйінде қалады, бұл сақтау, тасымалдау және сату үшін өте маңызды. Соңғы онжылдықтарда қорғалған топырақта өсіруге арналған көптеген отандық және шетелдік будан (негізінен пог/+ және rin/+) жасалды. Ашық топырақта өсіруге арналған, жемісі баяу пісу гені бар отандық гетерозиготалы будандар әзірше шығарылған жоқ.
Мұндай будандардың негізгі кемшіліктері — қабығының қалыңдығы мен беріктігінің жоғары болуы, жарылуға бейімділігі және дәмдік сапасының жеткіліксіздігі. Сақталғыштықты арттырудың тағы бір кең таралған әрі тиімді тәсілі — жемістердегі кальций концентрациясын түрлі жолмен көтеру.
Кальций жасуша қабырғаларының ортаңғы пластинкасына еніп, олардың беріктігін арттырады, бұзылуын тежейді, пісу мен қартаю процестерін баяулатады, ауруларға төзімділікті арттырып, тиімді сақтау мерзімін ұзартады. Химиялық элемент ретінде кальций топырақта баяу қозғалады және тамыр жүйесіне нашар сіңеді, сондықтан оны жапырақтан қоректендіру түрінде қолдану аса тиімді. Итальяндық «Валагро» компаниясы органикалық хелат түзгіш LPCA (лигнинполикарбон қышқылы) негізінде жаңа препараттар жасауы арқасында өсімдіктерді кальциймен жапырақтан іс жүзінде шектеусіз қоректендіру мүмкін болды. Толық зиянсыз және технологиялық «Кальбит С» пен «Брексил» препараттарында беріктігі жоғары металлорганикалық кешендер — хелаттар — кальцийді оңай сіңетін түрде қамтиды, ерімейтін тұнба түзілуін болдырмайды және қорғауға қолданылатын кез келген пестицидпен араласа алады. Соңғы жылдары климактериялық жемістердің сақталғыштығын 1-метилциклопропен (1-MCP) бар препараттармен өңдеу арқылы арттыру әдісі жақсы нәтиже берді. «Fitomag» препараты этилен акцепторына қайтымсыз әсер етеді, эндогендік және экзогендік этиленді тежейді, адамға қауіпсіз және өңдеуден кейін жемісте қалмайды. И.В. Мичурин атындағы Бүкілресейлік бау-бақша ҒЗИ зерттеулері алма мен алмұртты сақтау кезінде де, тұтынушыға жеткізу кезеңінде де «Fitomag»-пен өңдеудің жоғары тиімділігін көрсетті. Этилен тежегішін қызанақ сақтау кезінде қолданудың тиімділігі жеткілікті зерттелмеген.
Жемістерді сақтау кезіндегі шығындар массаның табиғи кемуінен және аурулардан болатын қалдықтан тұратыны белгілі. Зерттеулер зерттелген сорт үлгілерінің сақталғыштығы әртүрлі екенін көрсетті. Сорт генотипі сақтау кезіндегі табиғи кему мөлшеріне де, аурулардан болатын шығынға да елеулі әсер етті. «Fitomag»-пен өңдеу табиғи кемуді азайтуға да, сақтау кезінде жемістерді аурулардан қорғауға да ең тиімді құрал болды.
