
To'liq materialni o'qish
Pomidor mevalari an'anaviy ravishda saqlanuvchanligi past mahsulot hisoblanadi. Shu sababli ochiq maydonda yetishtirilgan pomidorni iste'mol qilish davri uning dalada pishish davriga to'g'ri keladi.
Mavjud yetishtirish texnologiyalarida mahalliy ishlab chiqaruvchilar bozorni ochiq maydondan olingan yangi mevalar bilan yiliga faqat 1,5-2,5 oy davomida ta'minlay oladi.
Mavsumdan tashqari davrda bozorga turli himoyalangan maydon inshootlarida yetishtirilgan, oziqaviy va ta'm qiymati pastroq import yoki mahalliy mahsulot keladi. Hozir ochiq maydondan olingan yangi pomidorni iste'mol qilish davrini uzaytirish uchun mevalarning yetilish va saqlanish muddatini oshiruvchi usullarni qo'llash eng maqsadga muvofiqdir. Pomidor mevalarini saqlash samaradorligini oshirish uchun juda ko'p turli usul va tadbirlar tavsiya etiladi.
Eng keng tarqalgan va samarali usullardan biri seleksiya-genetik usuldir. U odatiy genotipli eng yaxshi navlarni meva yetilishini sekinlashtiruvchi genlarga (гiп, пог, alc va boshqalar) ega liniyalar bilan chatishtirish orqali olingan geterozigot duragaylardan foydalanishni nazarda tutadi. Chatishtirishdan olingan geterozigot duragaylarda nafas olish jadalligi, etilen sintezi darajasi, poligalakturonazalar va pektinesteraza faolligi past, pektin moddalari va kalsiy miqdori esa nisbatan yuqori bo'ladi. Shu xususiyatlar tufayli geterozigot duragay mevalari odatiy navlardan yaxshiroq saqlanadi va uzoqroq zich bo'lib qoladi; bu saqlash, tashish va sotishda juda muhim. So'nggi o'n yilliklarda himoyalangan maydonda yetishtirish uchun ko'plab mahalliy va xorijiy duragaylar (asosan пог/+ va rin/+) yaratildi. Ochiq maydonda yetishtirish uchun meva yetilishini sekinlashtiruvchi genli mahalliy seleksiyaning geterozigot duragaylari hali yaratilmagan.
Bunday duragaylarning asosiy kamchiliklari po'stning qalinligi va mustahkamligi oshishi, yorilishga moyillik va yetarlicha yuqori bo'lmagan ta'm sifatidir. Saqlanuvchanlikni oshirishning yana bir keng tarqalgan va samarali usuli turli yo'llar bilan mevalardagi kalsiy konsentratsiyasini ko'paytirishdir
Kalsiy hujayra devorlarining o'rta plastinkasiga kirib, ularning mustahkamligini oshiradi, yemirilishini cheklaydi, pishish va qarish jarayonlarini sekinlashtiradi, kasalliklarga chidamlilikni oshiradi, samarali saqlash muddatlarini uzaytiradi. Kimyoviy element sifatida kalsiy tuproqda sekin harakatlanadi va ildiz tizimi tomonidan sust o'zlashtiriladi. Shu sababli uni ildizdan tashqari oziqlantirish sifatida qo'llash eng samaralidir. O'simliklarni kalsiy bilan deyarli cheklanmagan ildizdan tashqari oziqlantirish Italiyaning «Valagro» kompaniyasi organik xelat hosil qiluvchi LPCA (ligninpolikarboksil kislotasi) asosida yangi preparatlar yaratgani tufayli mumkin bo'ldi. Mutlaqo zararsiz va texnologik qulay «Kalbit C» va «Breksil» preparatlaridagi o'ta mustahkam metall-organik komplekslar — xelatlar — kalsiyni oson o'zlashtiriladigan shaklda saqlaydi, erimaydigan cho'kma hosil bo'lishini istisno qiladi va himoya uchun ishlatiladigan istalgan pestitsid bilan aralashtirilishi mumkin. So'nggi yillarda klimakterik mevalarning saqlanuvchanligini 1-metilsiklopropen (1-MCP) saqlovchi preparatlar bilan ishlov berib oshirish usuli juda yaxshi natija ko'rsatdi. «Fitomag» preparati etilen akseptoriga qaytmas ta'sir ko'rsatadi, endogen va ekzogen etilenni ingibitsiya qiladi, inson uchun xavfsiz va ishlovdan keyin mevalarda qolmaydi. I.V. Michurin nomidagi Butunrossiya bog'dorchilik ITIda o'tkazilgan tadqiqotlar olma va nok mevalariga «Fitomag» bilan ishlov berish ham saqlashda, ham iste'molchiga yetkazish bosqichida yuqori samarali ekanini ko'rsatdi. Pomidor mevalarini saqlashda etilen ingibitorini qo'llash samaradorligi yetarlicha o'rganilmagan.
Saqlashda mevalar yo'qotilishi massaning tabiiy kamayishi va kasalliklardan nobud bo'lishdan iboratligi ma'lum. Tadqiqotlar o'rganilayotgan nav namunalari mevalarining saqlanuvchanligi farq qilishini ko'rsatdi. Bunda nav genotipi saqlashda ham tabiiy kamayish, ham kasalliklardan yo'qotish miqdoriga sezilarli ta'sir ko'rsatdi. «Fitomag» bilan ishlov berish ham tabiiy kamayishni pasaytirish, ham saqlashda mevalarni kasalliklardan himoya qilishning eng samarali vositasi bo'ldi.
